HUZURU ARARKEN KURALLARDA KAYBOLMAK

 Sabahattin TURAN

İnsanın en eski sorularından biri, en yenisi olarak karşısına çıkmaya devam ediyor: Huzur mu istiyoruz gerçekten, yoksa sadece düzenli bir kayboluşun güvenini mi? Bu soru, çağlar boyunca değişmedi; sadece biçim değiştirdi. Antik çağda evrenin logos’unu ararken de modern birey Google’da “sade yaşam tüyoları” ararken de bu ikilik yerli yerindeydi: Huzur mu, kural mı?

Huzur, bir iç durumu temsil eder: karmaşanın ortasında bir iç ritim, gürültünün içinde bir anlam yankısı. Kural ise dış dünyanın çerçevesidir: neyin doğru, neyin yasak, neyin kabul edilebilir olduğunu belirleyen bir sınır dizgesi. Fakat modern birey, çoğu zaman bu iki olguyu karıştırır. Huzuru, düzenle; düzeni, mutlak kurallarla eşitler. Oysa felsefe, bu denklemdeki gizli hatayı yüzeye çıkarır. Zira kural, tek başına anlam taşımaz; anlamlandırılmadıkça da huzur doğurmaz.

Immanuel Kant, kuralsız bir özgürlüğün anlamsız olduğunu savunur. Ona göre birey, ancak kendi aklının koyduğu yasaya itaat ettiğinde özgür olabilir. Dışarıdan gelen bir kural değil, içeriden gelen bir ödev duygusu vardır burada. İşte bu nedenle Kant’ta huzur, körü körüne kuralcılıkla değil, ahlâkî özerklikle ilişkilidir. Kategorik imperatif, bireyin evrensel bir yasa koyucu gibi davranmasını ister; çünkü yalnızca o zaman birey, kendi vicdanında huzura erebilir.

Ancak Kant’ın akılcılığı, insanın içindeki başka gerilimleri unutur: Kaygıyı, inancı, absürdü...

Søren Kierkegaard, insanı "sonsuzluk ile sonluluk arasında gerilmiş bir varlık" olarak tanımlar. Bu gerilim, huzurun düşmanı değil, ön koşuludur. Kaygı, insanın özgürlükle karşılaştığında duyduğu varoluşsal çırpınmadır. Ve bu çırpınma, kişiyi kurallardan uzaklaştırıp Allah’a atılacak iman sıçrayışına hazırlar. Huzur, Kierkegaard için düzenin içinde değil, paradoksun kalbindedir. Kurallar burada anlamını yitirir; çünkü inanç, akıl dışı ama ruhsal olarak zorunlu bir atılımdır. Yani gerçek huzur, bir şeyin doğru olup olmadığından çok, onun uğruna titreyerek yaşanıp yaşanmadığıyla ilgilidir.

Albert Camus’a göre ise huzur ne inançta ne de kurallarda bulunabilir. Evrenin sessizliği karşısında insanın anlam arayışı saçmadır, der Camus. Ama bu saçmalık, bir umutsuzluk değil; tam tersine bir uyanıştır. Kuralların tesellisi, Allah’ın varlığına dair inanç, hatta sistemli felsefe bile bu saçmalığı gideremez. O hâlde insanın görevi, bütün bunlara rağmen yaşamaya devam etmektir. Mutlu Sisyphos, taşı her defasında tepeye yuvarlamaya devam eder — çünkü anlam onun dışsal sonucunda değil, bilinçli tekrarındadır. Camus’un huzuru, teslimiyet değil, bilinçli direniştir.

İslam düşüncesinde İbn Arabi, tüm bu tartışmayı aşkın bir boyuta taşır. Ona göre varlık birdir (vahdetü’l-vücûd), insan ise bu birliğin farkına vardıkça kemale erer. Kurallar, şeriatın yüzeyinde bir nehir gibi akar; ama marifet, o nehrin derinliklerinde gizlidir. Huzur, dışsal kurallara körü körüne itaate değil; bu kuralların arkasındaki ilahi hikmete erişebilmekle mümkündür. Varlığın her an tecelli ettiğini bilmek, kişiyi korkudan özgürleştirir. İbn Arabi’nin huzuru, teslimiyetle değil, hakikatin idrakiyle elde edilir.

Huzur, varoluşun kolay yolu değildir. Kuralın rahatlatıcı çerçevesine sığınmak, belirsizlikle yüzleşmekten kaçmanın bir biçimi olabilir. Oysa gerçek huzur, belirsizliğin içinde bir yön bulabilmektir. Kant’ın akılcılığıyla, Kierkegaard’ın kaygısıyla, Camus’nün isyanıyla ve İbn Arabi’nin tefekkürüyle şekillenmiş çok katmanlı bir iç yolculuktur bu.

Kurallar, yaşamı kolaylaştırır; ama bazen de ruhu daraltır. Huzur, kuralın gölgesinde değil; insanın kendi iç pusulasını bulmasında, kendi ahlâkını, inancını, isyanını ve marifetini bir dengeye oturtabilmesindedir. Ve belki de en çok da şurada gizlidir: Sessizliğe gömülmeden susabilmekte, düzene körü körüne boyun eğmeden sebat edebilmekte...

KENDİNİ BİR YERE KOYMAK VE ÇÖZÜMSÜZLÜĞÜN KAYNAĞI

 Sabahattin TURAN 

İnsanın kendini bir yere koyması, sıradan bir varoluşsal tavır gibi görünse de İslam felsefesi ve kelâmında bu tutum, benliğin mutlaklaşması ve dolayısıyla hakikatle arasına giren perde olarak okunur. İmam Gazâlî’nin “Tehâfütü’l-Felâsife” (Felsefecilerin Tutarsızlığı) eserinde belirttiği üzere, hakikat ancak nefsin ilahi rızaya teslimiyetiyle erişilir. Kendini bir yere koymak, Gazâlî’ye göre nefsin bencillik ve gururla öne çıkmasıdır; bu da kalbin en temel hastalığıdır. Nitekim Gazâlî, benliğin sultasını kaldırmadıkça ilim ve marifetin çözümsüz kalacağını söyler. Çünkü nefs, “ben buradayım” dediği an, ilim bir yere sabitlenmiş, dinamik ve esnek olma gücünü yitirmiştir. 

Bu mesele, İbn Arabî’nin “Vahdet-i Vücud” anlayışıyla yeni bir boyut kazanır. O’na göre, gerçek varlık ancak Allah’tır ve tüm mahlûkat, O’nun yansımasıdır. İnsan kendini bir yere koyduğunda, bu yansımanın sabit ve ayrık bir parçası olduğunu düşünür. Oysa İbn Arabî, insanın varlığının hakikatte sürekli akan bir deniz olduğunu vurgular; durağanlaşmak, yani kendini yerleştirmek, varlığın özüne yabancılaşmaktır. Çözümsüzlük burada, insanın varlıkla olan süreksiz bağının kopmasıdır; kendini sabitlemek, mutlak olanın akışını reddetmektir.

Fahreddin Râzî ise bu düşünceleri kelâmî usul ile yoğurarak, akıl ve nakil arasında hassas bir denge kurar. Ona göre, insanın yerini bilmesi ancak Allah’a mutlak teslimiyetle mümkündür; zira insan ne mutlak akıl ne de mutlak varlık değildir. Kendini bir yere koymak, aklın sınırlarını aşmak anlamına gelir ve böylece fikirler sertleşir, çözüm olanakları kapanır. Râzî, tevhidin ‘tevhîd-i rubûbiyet’ boyutuna dikkat çekerek, insanın kendini merkeze koymasının, Allah’ın rubûbiyetini inkâr etmekle eş anlamlı olduğunu belirtir. Oysa gerçek çözüm, insanın kendi konumunu sorgulayıp mutlak sahibin iradesi önünde tevazu göstermesinde gizlidir. 

Bu üç düşünürün ışığında; “bir insan kendini bir yere koyarsa sorun çözümsüz hale gelir mi?” sorusu, benliğin ve varlığın sabitlenmesi, mutlaklaşma arzusuyla hakikatten kopuş olarak anlaşılır. Sorun, dışsal değil, içseldir; insanın kendini merkeze koyması, varlığın dinamizmini ve hakikatin çoklu katmanlarını inkâr etmesidir. Bu durum, çözümün önündeki en büyük engeldir çünkü hakikat, sabit bir yerde değil, sürekli bir hareket ve teslimiyet halinde ortaya çıkar. 

Sonuç olarak çözüm; benliğin kendine ait sınırlarını bilmesi, aklın Allah’a bağlılığını kavraması ve varlığın akışkan doğasını idrak etmesinde yatar. Kendini bir yere koymak, varlıkla ve ilahi hakikatle bağların kopmasıdır; bu yüzden sorunların çözümsüzlüğü kaçınılmazdır. Hakikate erişmek, yersizlikte barışmayı, kendini aşmayı ve tevhit ufkuna yönelmeyi gerektirir.

VEFAYA VEFAYLA CEVAP VERİLİR

 Sadakatin Unutulan Ahlâkı Üzerine Bir Düşünce Yazısı

 

Sabahattin TURAN

 

Hayat dediğimiz şey, büyük anlardan çok küçük izlerden oluşur. Bir tebessüm, bir dokunuş, bir zamanlar verilen bir söz… Ve bazen de tam unutulacakken hatırlanan bir dostluk. İşte tam da bu nedenle, “vefaya vefayla cevap verilir” cümlesi beni hep derinden etkiler. Çünkü vefa, günümüzde kaybolmaya yüz tutmuş değerlerin en sessiz ama en güçlü olanıdır. 

Vefa dediğimiz şey aslında bir tür içsel hafıza, bir sadakat biçimi. Ama sadece bir kişiye değil; bir zamana, bir hatıraya, bir iyiliğe sadakat. Artık çoğumuz “güncel”in peşinden koşarken, geçmişte bize el uzatanları hatırlamak şöyle dursun, onlardan rahatsızlık bile duyar hale geldik. Oysa bir dostluğun kıymeti, ihtiyacımız olduğunda değil; ihtiyaç hissetmediğimizde de hatırlayabilmemizdedir. 

Bugünün dünyasında vefa göstermek, neredeyse zamanın ruhuna karşı gelmek gibi. Ama tam da bu yüzden kıymetli. Çünkü değerler, azaldıkça daha çok parlamaya başlar. Tıpkı gece karanlığında parlayan tek bir yıldız gibi. Vefaya vefayla cevap vermek de işte böyle bir yıldızdır. Işığı az, ama yönü bellidir. 

Unutmamak; işte tüm mesele bu. İnsanı insan yapan şey sadece ne bildiği değil, neyi unutmamayı seçtiğidir. Vefasızlık, bilginin değil, hafızanın ve kalbin eksikliğidir. 

Ve belki de bu yüzden hâlâ bir dostun halini soruyorsak, hâlâ eski bir iyiliği unutmadıysak, hâlâ bir ismi sevgiyle anabiliyorsak — bu çağda hâlâ insan kalabilmişiz demektir. 

Çünkü vefaya en güzel cevap, yine vefadır.

DIRAL DEDE’NİN DÜDÜĞÜ MASALININ İÇİNDEN YÜKSELEN VİCDANIN SESİ

 Barış MANÇO’nun Efsanevi Fablında Ahlak, Otorite ve Anlam Arayışı Üzerine Bir Deneme 

Sabahattin TURAN

 

Her çocuk masalı, gizli bir felsefî metindir aslında. Her fıkra, karanlık bir dehlizde parlayan adalet kıvılcımıdır. Barış MANÇO’nun “Dral Dede’nin Düdüğü” adlı şarkısı ise yalnızca bir çocuk şarkısı değil, modern toplumun ahlaki bunalımına dair metaforik bir yankıdır. Bu şarkı, masal diliyle anlatılan bir uyarıdır; düdükle temsil edilen ses, yalnızca bir ihtiyarın uyarı aracı değil, toplumun bastırılmış vicdanının acı bir çığlığıdır.

 Masalın Yapısı: Birey, Toplum ve Ahlaki Denetim

“Dral Dede” figürü, masalsı karakter olmasının ötesinde, geleneksel bilgeliğin cisimleşmiş halidir. Yaşlı, sakallı, sıradışı özelliklere sahip ve yalnız yaşayan bir figür olarak karşımıza çıkan bu karakter, modern dünyanın kaybettiği “ortak akıl” ve “ortak değer” anlayışını temsil eder. O, Tanpınar’ın saatleri ayarlayan adamı gibi bir düzenleyicidir; ama teknolojik saatleri değil, ahlaki saatleri ayarlayan bir zaman ustasıdır.

Dral Dede’nin çocuklara dağıttığı düdük, bu bağlamda basit bir oyuncak değil; adaletin, sorumluluğun ve vicdani muhasebenin sembolüdür. Bu düdüğü öttürmek, sadece bir davranış bildirisi değil, kişinin kendi iç sesiyle yüzleşmesidir. Düdük, sadece bir uyarı değil, aynı zamanda “gördüğünü söyleme”nin değil, “doğruyu haykırma”nın aracıdır. Toplumsal yapının giderek bireyselleştiği, susmanın erdem sayıldığı bir çağda, Dral Dede'nin düdüğü bir direniş sesidir.

Çocuk ve Denetim: Ahlaki Otonomi Meselesi

Barış MANÇO’nun metni, çocuklara dışsal bir otoritenin (Dral Dede’nin) verdiği ahlaki bir yetkiyi işlerken, aynı zamanda o yetkinin içselleşmesini de talep eder. Şarkının ilerleyen dizelerinde çocukların düdüğü nasıl kullandıkları, aslında onların toplumsal rolleri ve ahlaki gelişimleriyle doğrudan ilişkilidir. Kimi çocuğun düdüğü çıkarıp dürüstçe öttürmesi, kimi çocuğun onu saklaması ya da unutması, modern insanın vicdanla olan mesafesini gözler önüne serer.

Bu noktada düdük, Freud’un “üstbenlik” (superego) kavramını çağrıştırır. Superego, bireyin içselleştirdiği otoritedir. Dral Dede’nin düdüğü de benzer biçimde, içselleştirilen ahlaki denetimi temsil eder. Bu nedenle çocukların düdüğü çalmadaki tutumları, yalnızca Dral Dede'ye değil, kendi içsel yargıçlarına da verdikleri bir cevaptır.

Masalın Altmetni: Otorite Krizi ve Modern Anomi

“Dral Dede’nin Düdüğü”, 1980’li yılların Türkiye’sinde yazılmış olmasına rağmen, evrensel ve zamansız bir tema taşır: Otoritenin çözülmesi ve değerlerin buharlaşması. Michel Foucault’nun “iktidarın mikro düzeyde işleyişi”ne dair analizleriyle örtüşen bir biçimde, bu şarkı da merkezi olmayan bir denetim önerir: Her birey kendi düdüğünü taşımalı, ama onun ne zaman ve nasıl öttürüleceğine kendi karar vermelidir.

Bu bağlamda Dral Dede'nin dağıttığı düdükler, bir tür “ahlak nesnesi” olarak dolaşımdadır. Bu nesne, yalnızca bireyi değil, toplumu da şekillendiren bir kültürel sermayeye dönüşür. Düdüğün bireysel elde bulunması, otoritenin bireysel düzeyde içselleştirilmesini; ama onun doğru zamanda kullanılması, toplumsal düzenin korunmasını ifade eder.

Barış MANÇO’nun Epistemolojisi: Müzikte Felsefe Arayışı

Barış MANÇO’nun “Dral Dede’nin Düdüğü”nde yaptığı şey, masal aracılığıyla modern etik sorunları tartışmaktır. O, müziği yalnızca estetik bir alan olarak değil, aynı zamanda pedagojik ve felsefi bir mecra olarak kullanır. Anlatımda kullanılan sade ve ritmik dil, aslında son derece karmaşık ve derinlikli kavramları çocukların dünyasına uygun bir biçimde kodlar: Sorumluluk, dürüstlük, cesaret ve hesap verebilirlik…

Barış MANÇO burada yalnızca bir sanatçı değil, bir ethos mimarıdır. O, melodik yapı üzerinden bir değerler sistemi inşa eder. Her çocuk, bu şarkıyla birlikte, bir düdük taşır aslında. Ve her yetişkin, o düdüğün sorumluluğunu unutarak büyümüş bir çocuktur belki de…

Sonuç: Düdüğü Kim Üfler?

Dral Dede’nin masalı, sonu gelmeyen bir soru bırakır ardında: Düdüğü kim üfler? Ya da daha derin biçimiyle sorarsak: Kim ne zaman ve nasıl konuşur? Toplumun hangi noktasında birey, susmaktan çok konuşmanın doğru olduğunu hisseder? Ve o an geldiğinde, hâlâ elinde bir düdük var mıdır?

Barış MANÇO bu masalıyla, yalnızca çocuklara değil, vicdanını yitirmiş yetişkinlere de seslenir. Dral Dede’nin düdüğü, her sabah aynaya baktığımızda duyduğumuz ama çoğunlukla bastırdığımız iç sesin ta kendisidir.

 

Barış MANÇO’ya rahmetle…
Dral Dede’ye selamla…
Düdüğü unutanlara ise bir hatırlatma niyetiyle…

ÇÖPE GİDEN HAYATLAR, KEFENE SARILAN EŞYALAR (GASSAL BİR GERİ DÖNÜŞÜMCÜ MÜDÜR?)

 Bir deneme yazısı

Sabahattin TURAN

İnsan hayatının son durağında sessizce belirir gassal. Ne bir alkışla karşılanır ne de bir törenle uğurlanır. Onun varlığı, hayatın görünmeyen yüzüne ait, suskun bir bilgeliği temsil eder. Elinde su, yüreğinde dua, aklında ise son temizlik... Öyle bir temizlik ki; bedenin dünyevi izlerinden arınması, kalanın hakikatle yüzleşmeye hazırlanmasıdır.

Peki bir gassal ne yapar?

Aslında sadece yıkamaz; arınmaya eşlik eder, yükleri hafifletir. Toprağa kavuşacak bedenin dünyadan son ayrılığını zarafetle sağlar. Sessizdir, ama konuşur. Suyu dökerken zamanın tortularını da akıtır. Kefeni sararken kimliğin, servetin, rütbenin o ince bezin altında ne kadar hükümsüz olduğunu fısıldar.

Düşünürüm bazen…

Bir geri dönüşümcü de bir tür gassal değil midir?

Elinde eldiven, gözünde koruyucu gözlükle yürür o da kirli, atılmış, dışlanmış şeylerin arasında. Kimsenin artık bakmak istemediği, yok saydığı, "atık" dediği şeylere yönelir. Onları ayırır, temizler, sınıflandırır. Geri döndürülebilecek olanla, artık geri dönüşü olmayanı birbirinden ayırır. Tıpkı gassalın, kefene saracağı bedeni ayırdığı gibi.

Birinin karşısında bir hayat sessizce son bulmuş, diğerinin karşısında ise bir tüketim çağı sona ermiştir.

Gassal bedenle ilgilenir, geri dönüşümcü maddenin ruhuyla.

Biri ölenin izini siler, diğeri tüketilenin değerini arar.

İkisi de sonla uğraşır, ama işlevleri yeniden başlatmaktır.

Biri ahirete, biri dünyaya dair bir umut taşır.

 

Belki de bu yüzden ikisini birbirine benzetiyorum.

İnsan öldüğünde gassala, eşya tükendiğinde geri dönüşümcüye teslim edilir.

İkisi de görünmeyen bir etik duruşu temsil eder:

"Hiçbir şey, hiçbir kimse, layıkıyla uğurlanmadan bırakılmamalı."

 

Biz hayattayken ne çok şey atıyoruz;

Kelimeler, eşyalar, insanlar...

Gassal bize bedenin,

Geri dönüşümcü ise dünyanın emanet olduğunu hatırlatır.

 

Biri toprağa hazırlar,

Diğeri toprağı korur.

 

Belki bu yüzden;

Gassal bir geri dönüşümcü değildir, ama her geri dönüşümcü biraz gassaldır.

İkisi de bir veda işçisidir.

İkisi de değerli olanı çürümekten kurtarır.

KALABALIKLARIN ORTASINDA KALPSİZLEŞEN DÜNYA: GÖNÜLLER NEDEN SEVGİ ARIYOR?

 “Sevgi bir ihtiyaç değilmiş gibi yaşıyoruz, ama her kırılganlığımızın ardında o eksik parça var.”

Sabahattin TURAN

Zamanın hızlandığı, dikkatimizin parçalandığı ve ilişkilerin ekranlara sıkıştığı bir çağdayız. Her gün yüzlerce yüz görüyoruz ama neredeyse kimseye “gerçekten” bakmıyoruz. Dokunuyoruz ama hissetmiyoruz. Yazıyoruz ama duygumuzu ifade etmiyoruz. Ve en çok da… sevilmediğimizi hissediyoruz.

Evet, teknoloji gelişti, şehirler büyüdü, imkanlar çoğaldı. Ama garip bir eksiklik var havada: sevgi eksikliği. Belki farkında değiliz ama kalplerimiz gün geçtikçe kuruyor. Gönüller, çölleşen bir iç iklimde yağmur bekliyor.

Peki, Ne Oldu da Sevgi Bu Kadar Azaldı?

Bunu sadece kişisel bir mesele sanmayın. Bu, aslında çağın ruhuyla ilgili bir kriz. Eskiden bir insanın yüzüne bakmak, ona zaman ayırmak bir sevgiydi. Şimdi her şey “anlık” oldu: anlık mesaj, anlık görüntü, anlık bağ. Ama sevgi anlık yaşanamaz; sevgi, beklemeyi ve derinleşmeyi ister.

Felsefecilerden Platon, sevginin aslında bir “arayış” olduğunu söyler. İnsan eksik olanı sever. Çünkü sevgi, kendinde olmayanı tamamlamak ister. O yüzden gönüller hep arar. Daha çok ilgi, daha çok anlayış, daha fazla “seninleyim” hissi... Çünkü yeryüzündeki en derin açlık, kalbe dokunamamaktır.

Dinin Gözüyle: Sevgi Bir Lüks Değil, Temel Besindir

Kur'an'da geçen “Rahman” ve “Rahim” isimleri, Allah’ın sevgisinin kapsayıcı boyutlarını anlatır. Peygamber Efendimiz (S.A.V.) ise bu sevgiyi yaşanabilir hale getirmiştir. O'nun sevgisi sadece insanlara değil; susayan hayvana, ağlayan çocuğa, mahzun bir ağaca bile uzanmıştır. Çünkü hakiki sevgi, sadece romantik bir his değil, ahlaki bir eylemdir.

İslam’a göre sevgi, ibadetin bile öncesinde bir niyet meselesidir. Sevgiyle kılınmayan bir namaz, kalpsiz bir beden gibidir. Yani sevgisiz hiçbir şey tam değildir.

Peki Biz Ne Yapabiliriz?

• Dinlemeyi yeniden öğrenmeliyiz. Karşımızdakinin ne dediğini değil ne hissettiğini duymalıyız.
• “Nasılsın?” sorusunu samimi sormalıyız. Gerçekten merak ettiğimiz için.
• Kalbimize vakit ayırmalıyız. Meditasyon, dua, yalnızlık, doğa yürüyüşleri… Ne iyi geliyorsa.
• Ve belki en önemlisi: Sevgi, gösterilmedikçe var sayılmaz. Sevdiklerimize sevgimizi dile getirmekten çekinmemeliyiz.

Bir Kalp Hatırlatması

Belki bu yazıyı okurken sen de içinden "evet ya, ben de sevgi arıyorum" dedin. Bil ki yalnız değilsin. Biz bu çağda, kalplerimiz incinmiş ama hâlâ umutla doluyuz. Çünkü insan ne kadar kırılmış olursa olsun, sevgiyi görünce tekrar filizlenir.

Unutma; bazen bir gülümseme, bir içten mesaj, bir dost selamı bile birinin gününü değil, yaşamını değiştirir.

TEVECCÜHÜN YANKISI

 

Sabahattin TURAN

İnsan bakar. Sonra gördüğüyle bağ kurar. Sonra o bağın içinde büyür ya da küçülür. Teveccüh, işte bu bağ kurmanın zarif hâlidir. Yönelme, ilgi, dikkat, değer verme... Hepsi teveccühün ince kıvrımlarında gizlidir. Fakat şu soruyla sarsılırız bazen: Teveccüh teveccüh mü doğurur?

Bu soru yalnızca bir davranış biçiminin karşılığını aramaz. Aynı zamanda insan doğasına, sosyal ilişkilerin matematiğine ve kalbin kimyasına dair ipuçları sunar. Çünkü teveccüh, öylece verilen değil, çoğu zaman karşılıklı akan bir enerjidir. Birine içtenlikle yöneldiğinizde, sizdeki o içtenlik bir yankı bulur. Yöneldiğiniz de size yönelir mi? Evet, çoğunlukla. Ama her zaman değil. İşte bu “her zaman değil” hâli, teveccühün doğallığını ve riskini ortaya koyar.

İnsan, yöneldiği yerin dönütünü bekler. Sevgi verirken sevgiyi umar, saygı sunarken saygıyı bekler. Ama teveccüh yalnızca bu beklenti üzerinden mi anlam bulur? Belki de teveccühün en kıymetli hâli, karşılık beklemeksizin olanıdır. Fakat o zaman dahi, içten içe bir yankı hayali taşırız. Çünkü insan tek başına yankısız bir mağarada yaşamak istemez. İnsan dediğin biraz da “karşılık”tır.

Şöyle de sorulabilir: Teveccüh göstermediğimiz için mi insanlar bizden uzaklaşıyor? Yoksa bizden uzaklaştıkları için mi teveccühümüz sönüyor? Belki de bu bir döngü. Teveccüh gösterdikçe teveccüh doğuruyor, azalttıkça azalıyor. İnsan kalbinin matematiği, tıpkı bir aynalar galerisi gibi, karşılıklı yansımalarda büyüyor. Fakat unutulmamalı: İlk ışığı kim yakacaksa, teveccühü de önce o göstermeli.

Ve bazen teveccüh bir niyet, bazen bir dua, bazen bir ısrar olur. Bazen de suskun bir bekleyiş. Ama en çok da bir insanlık çağrısıdır: “Sana yöneliyorum. Sen de bana yönelir misin?”