ATIK BAKTERİSİ

 Görünmeyen Bir Medeniyet Eleştirisi 

Sabahattin TURAN 

Bakteriler... Mikroskobik, görünmez, suskun... Ama bir o kadar da etkili. İnsan gözünden saklanan, ancak insanın attığı her şeyi bilen canlılar. Modern çağın ayıbını sessizce kayda geçiren, israfın gölgesinde çoğalan, çöplüğün derinliklerinde bir medeniyetin nasıl çürüdüğünü belgeleyen sessiz tarihçilerdir onlar. Ve içlerinden biri vardır ki diğerlerinden ayrılır: Atık Bakterisi. 

O, yalnızca çürümeyi başlatan biyolojik bir canlı değildir. O, çağın tüketim alışkanlıklarını yansıtan sosyolojik bir barometre, ahlaki dejenerasyonun habercisi, ekonomik sistemin görünmeyen ama kokan aynasıdır. Ne gariptir ki biz onu yalnızca kötü kokularla tanırız; oysa asıl kokan, bizim zihniyetimizdir. 

Atık bakterisi, sadece çöp kutularının dibinde değil, alışveriş torbalarının içinde yaşar. Market raflarında “bir alana bir bedava” promosyonlarında, indirimli ama asla ihtiyaç olmayan ürünlerin plastiklerinde, gösterişin tüketimi tetiklediği reklam kuşaklarında dolaşır. 

Çünkü bu bakteri, tüketimden doğar. İnsan ne zaman ki ihtiyacını değil, nefsini satın alır; işte o zaman çoğalır. Ne zaman ki “lazım olur” diye alınan eşyalar rafa kaldırılır, ömürleri bitmeden çöpe gönderilir; işte o zaman bu bakterinin ekosistemi genişler. 

Asıl tehlike şuradadır: Atık bakterisi sadece nesneleri çürütmez, aynı zamanda anlamları da çözümler. 

Bir zamanlar kutsal sayılan “ekmek”, artık yerlere atılıyor.

Bir zamanlar evlerin başköşesine konan “kitap”, artık geri dönüşüm kâğıdı sayılıyor.

Bir zamanlar ömürlük kullanılan “giysiler”, artık haftalık modaların kurbanı oluyor.

Ve işte bu çürümenin içinde, bakteriler değil biz insanlar çözünüyoruz. 

Hayal et: Eğer atıklarımız konuşabilseydi, ne anlatırlardı?

Biten bir şampuan kutusu, neden dibinde hâlâ birkaç damla bırakıldığını sorar mıydı?
Çöpe atılmış bir ekmek parçası, “beni neden doyurulmamış bir çocuğa vermedin?” diye haykırır mıydı?

Yeni ama artık moda dışı olmuş bir kıyafet, “beni neden bu kadar kolay vazgeçilebilir yaptın?” diye sorar mıydı? 

Ama biz onların yerine atık bakterilerini duyuyoruz. Çünkü o mikro organizmalar, bizim gölgemizi, tercihlerimizi, sorumsuzluğumuzu çoğaltıyor.

İnsan neyi atarsa, bakteriler onu sindirir. Ama her sindirim bir çürümeyle sonuçlanır.
Ve çürüyen yalnızca madde değil, anlamdır. 

Düşünün:

Bir bakteri, çöpte bulduğu bir oyuncağın içine yerleşmiş.

Oyuncak sağlam, renkli, hatta ses çıkarıyor. Ama çocuk onu bir hafta oynadıktan sonra sıkılmış.

Yeni oyuncaklar daha parlak, daha gösterişli çünkü.

Oysa bu oyuncak, yıllarca dayanabilir, başka bir çocuğa da mutluluk verebilir.

 

İşte atık bakterisi burada sahneye çıkar:

“Oyuncağı ben bozmadım,” der, “sizin sabrınız bozuldu.”

“Ben kitabı küflemedim, siz okumadınız.”

“Ben ekmeği bayatlatmadım, siz onu kutsal saymadınız.”

 

Bir gün, tarihçiler değil, bakteriler yazacak bu çağın öyküsünü.

Arkeologlar değil, mikrobiyologlar anlatacak çürüyen medeniyetleri.

Çünkü artık çöplerimiz, mezar taşlarımızdan daha fazla şey söylüyor.

 

Her toplumun atığı, o toplumun kültürel kodlarını yansıtır.

Bazı halklar yemeklerini israf etmez, bazıları kitaplarını satar, bazıları ise eşyalarını onarıp kuşaktan kuşağa devreder.

Ama bizim toplumumuzda, tüketim kutsallaştıkça, atık artar.

Ve atık arttıkça, bakteriler değil, vicdan küçülür.

 

Bugün çöp tenekelerine baktığımızda, oraya sadece madde değil, bilinç de atılıyor.

Kullanılmamış giysiler, açılmamış paketler, unutulmuş mektuplar, hiç okunmamış kitaplar…

 

Bunların hepsi, insanın kendini dışarıya atma biçimidir.

Atık bakterisi ise, bunu yorumlama biçimidir.

 

Atık bakterisi bir sonuçtur, bir neden değil.

O, bizim attığımızın yankısıdır.

İnsanlık kendi elleriyle kurduğu sistemde her şeyi çürütmeye başladı:

Toprağı, havayı, ilişkileri, zamanı ve en sonunda anlamı.

 

Ve şimdi, mikroskobik bir bakteri bize haykırıyor:

“Ben sizden doğdum. Siz ne kadar israf ederseniz, ben o kadar güçlenirim.

Benim yok olmamı istiyorsanız, önce kendinizle yüzleşin.”

 

Dünyayı bakteriler değil, bizim alışkanlıklarımız kirletiyor.

Ve çözüm, yeni teknolojilerde değil; yeni bir bilinçte, yeni bir edepte, yeni bir sadeleşmede.